FOR afgeschaft: wat moet je nu met je fiscale oudedagsreserve?

De afschaffing van de FOR werd breed aangekondigd. Wat veel ondernemers zich pas later afvragen: wat gebeurt er nu met de reserve die je al had opgebouwd — en waar bouw je nu wél mee op?

Per 1 januari 2023 is de opbouw van de fiscale oudedagsreserve (FOR) gestopt. Dat is geregeld in het Belastingplan 2023 — niet, zoals soms wordt gesuggereerd, in de Wet excessief lenen bij eigen vennootschap. Die laatste is een aparte regeling gericht op DGA's met hoge rekening-courantschulden bij hun eigen bv, en heeft niets met de FOR te maken.

Wat blijft er van een bestaande FOR over?

Had je op 31 december 2022 al een FOR opgebouwd? Die reserve blijft bestaan, maar groeit niet verder. Je hebt in essentie twee opties:

1. Laten staan. De FOR blijft op de balans tot je stopt met de onderneming, met pensioen gaat, of de zaak overdraagt — op dat moment moet je afrekenen.
2. Omzetten in een lijfrente. Je zet (een deel van) de FOR om in een lijfrentepolis of -rekening. Dit voorkomt dat je in één keer moet afrekenen en verspreidt de belastingdruk over de uitkeringsperiode.

Afrekenen zonder omzetting betekent dat het volledige bedrag ineens als winst wordt belast in box 1 — bij een aanzienlijke reserve kan dat je in de hoogste schijf duwen. Omzetten in lijfrente is voor de meeste ondernemers met een substantiële FOR de verstandigere route, maar vraagt precisie: de omzetting moet aan specifieke fiscale voorwaarden voldoen.

Waarom de FOR verdween — en wat ervoor in de plaats kwam

De FOR gold al langer als een lastig instrument: het was in feite uitstel van belasting zonder dat er verplicht geld opzij werd gezet, waardoor veel ondernemers bij afrekening voor een onaangename verrassing kwamen te staan omdat het bedrag allang was uitgegeven. De afschaffing viel niet toevallig samen met de Wet toekomst pensioenen, die het jaarruimtepercentage voor lijfrente verhoogde van 13,3% naar 30% van de premiegrondslag. Waar de FOR een boekhoudkundige reserve was, is lijfrente een instrument waarbij het geld daadwerkelijk wordt weggezet — met een aftrek in box 1 en, zolang het in opbouw is, geen belasting in box 3.

Wat nu, praktisch?

Heb je een bestaande FOR, ga dan eerst na hoe hoog deze is — dat staat in je aangifte inkomstenbelasting. Vervolgens is de vraag wanneer je waarschijnlijk gaat afrekenen (stoppen met de zaak, pensionering) en of het voordeliger is om nu al gedeeltelijk om te zetten in een lijfrente, gecombineerd met je beschikbare jaarruimte van dit jaar. Heb je geen bestaande FOR, dan is het gewoon een kwestie van je jaarruimte zo goed mogelijk benutten — het instrument dat sindsdien de plek van de FOR heeft overgenomen.

1. Zoek de hoogte van je bestaande FOR op in je laatste aangifte.
2. Bepaal je waarschijnlijke afrekenmoment en of omzetting in lijfrente verstandig is.
3. Gebruik de scan om te zien hoe dit samen met je jaarruimte en Box 3-vermogen uitpakt.

Twijfel je of laten staan of omzetten voordeliger is? De scan geeft op basis van je eigen situatie een eerste richting.

Veelgestelde vragen

Wat is er veranderd nu de FOR is afgeschaft?

Sinds 1 januari 2023 mag je geen nieuwe fiscale oudedagsreserve meer opbouwen (Belastingplan 2023). Een FOR die je op 31 december 2022 al had, mag je nog laten staan of afwikkelen, maar deze groeit niet verder.

Wat moet ik met mijn bestaande FOR doen?

Je kunt de FOR laten staan tot een geschikt moment (bijvoorbeeld stoppen met de onderneming) of eerder omzetten in een lijfrente om directe afrekening te voorkomen. Afrekenen zonder omzetting leidt tot belastingheffing over het volledige bedrag in één keer.

Is de FOR-afschaffing hetzelfde als de wet excessief lenen bij de eigen bv?

Nee, dit zijn twee aparte wetten. De FOR-afschaffing volgt uit het Belastingplan 2023 en geldt voor IB-ondernemers. De Wet excessief lenen bij eigen vennootschap is een aparte regeling die zich richt op DGA's met hoge rekening-courantschulden bij hun bv.

Wat is het fiscale alternatief voor de FOR?

Lijfrente via de jaarruimte. Sinds de Wet toekomst pensioenen ging het opbouwpercentage van 13,3% naar 30% van de premiegrondslag, wat de fiscale ruimte voor lijfrente-inleg fors vergrootte.