"Bouw zelf je pensioen op" is het standaardadvies aan elke zzp'er. Wat er zelden bij staat: welke route dat het beste doet, hangt niet af van wat het beste klinkt, maar van wat er met je geld gebeurt in box 1 én box 3.
Sinds 1 januari 2023 kunnen zzp'ers geen nieuwe fiscale oudedagsreserve (FOR) meer opbouwen — dat is geregeld in het Belastingplan 2023. Een bestaande FOR mag je nog afwikkelen, maar niet verder laten groeien. Voor veel ondernemers verdween daarmee een vertrouwd instrument, precies op het moment dat de jaarruimte via lijfrente flink werd verruimd.
Het gevolg: wie als zzp'er nu pensioen wil opbouwen, kiest tussen een aantal routes die elk anders uitpakken in box 1 én box 3.
De vier routes op een rij
| Route | Aftrekbaar in box 1 | Belast in box 3 tijdens opbouw | Toegankelijkheid |
|---|---|---|---|
| Lijfrente (bank of beleggen) | Ja, tot jaarruimte | Nee | Geblokkeerd tot pensioendatum |
| Vrij beleggen | Nee | Ja, boven vrijstelling | Altijd opneembaar |
| Vrij sparen | Nee | Ja, boven vrijstelling | Altijd opneembaar |
| Aflossen eigen woning | Indirect (minder eigenwoningforfait) | Woning valt in box 1, niet box 3 | Vastgezet in de woning |
Route 1: lijfrente via de jaarruimte
De directe opvolger van de FOR. Je legt in bij een lijfrentebank, -verzekeraar of -beleggingsrekening en trekt de premie af in box 1 — tot je jaarruimte, sinds de Wet toekomst pensioenen 30% van je premiegrondslag. Twee smaken: banksparen (vaste of variabele rente, weinig risico) en lijfrentebeleggen (meer rendementspotentieel, meer risico). Het kapitaal is geblokkeerd tot je AOW-leeftijd en valt niet in box 3.
Route 2: vrij beleggen of sparen
Geen aftrek, geen blokkade — maar wel belast in box 3 zodra je boven het heffingsvrije vermogen van € 59.357 (2026, per persoon) komt. Bij een tarief van 36% over een forfaitair rendement van 6% op beleggingen betaal je op een vermogen van € 100.000 al snel enkele honderden tot ruim duizend euro per jaar, afhankelijk van je totale vermogen en de tegenbewijsregeling. Het voordeel: volledige vrijheid, geen leeftijdsgrens.
Route 3: de eigen woning aflossen
Extra aflossen op de hypotheek levert geen directe aftrek op (je hypotheekrenteaftrek wordt juist kleiner), maar bouwt vermogen op dat in box 1 blijft — de eigen woning valt niet in box 3. Voor wie toch al aflossingsvrij zit en tegen de 30-jaarstermijn van de renteaftrek aanloopt, is dit een overweging naast lijfrente.
Wat de FOR-afschaffing concreet betekent
Had je op 31 december 2022 een bestaande FOR? Die mag je laten staan of afrekenen, maar niet meer laten groeien. Bij afrekenen betaal je in één keer belasting over de opgebouwde reserve — vaak niet verstandig zonder dat in hetzelfde jaar te combineren met lijfrente-inleg om de belastingdruk te dempen. Een stappenplan:
- Breng in kaart hoe hoog je bestaande FOR nog is (staat in je aangifte inkomstenbelasting).
- Bepaal of je de FOR laat uitlopen (bijvoorbeeld bij stoppen met de onderneming) of eerder afrekent.
- Zet je jaarruimte in via lijfrente om de belastingdruk van het afrekenen te compenseren.
- Gebruik de scan om te zien hoe dit samen met je overige vermogen in Box 3 uitpakt.
Welke combinatie van routes het beste bij jouw situatie past, hangt sterk af van je totale vermogen en je Box 3-positie. De scan brengt dat overzichtelijk in beeld.
Veelgestelde vragen
Hoeveel pensioen moet ik als zzp'er opbouwen?
Er is geen vast bedrag; het hangt af van je gewenste inkomen na pensionering en wat je al hebt opgebouwd. Een vuistregel is te rekenen met 70% van je huidige netto-inkomen, aangevuld met AOW. Je jaarruimte laat zien hoeveel je dit jaar fiscaal voordelig opzij mag zetten.
Is lijfrente of banksparen beter voor een zzp'er?
Beide zijn fiscaal gelijk: de inleg is aftrekbaar tot je jaarruimte. Banksparen kent doorgaans lagere kosten en meer zekerheid, lijfrentebeleggen meer rendementspotentieel op lange termijn maar ook meer risico. De keuze hangt af van je risicoprofiel en beleggingshorizon.
Wat is er veranderd nu de fiscale oudedagsreserve (FOR) is afgeschaft?
Sinds 1 januari 2023 mag je geen nieuwe FOR meer opbouwen (Belastingplan 2023). Een bestaande FOR mag je nog afwikkelen of afrekenen, maar niet verder laten groeien. Lijfrente via de jaarruimte is het fiscale alternatief geworden.
Telt mijn lijfrente mee in box 3?
Nee. Zolang het kapitaal in een lijfrente in opbouw is en aan de fiscale voorwaarden voldoet, valt het niet in box 3. Vrij beleggen of sparen boven het heffingsvrije vermogen wel.